Irańskie władze konfiskują majątek osób mieszkających za granicą, które oskarżają o „współpracę z wrogimi rządami”. Na liście są dziennikarze na wychodźstwie, a nacisk dotyka także ich bliskich w kraju. Sprawa pokazuje, że emigracja nie chroni reporterów przed presją reżimu.
Konfiskaty i lista „zdrajców ojczyzny”
Pod koniec września irańskie sądownictwo ogłosiło, że zajęło mienie osób oskarżonych o współpracę z wrogimi państwami. To część wcześniej zapowiedzianego planu wymierzonego w około 400 osób mieszkających poza Iranem. Są wśród nich dziennikarze, aktywiści, artyści i sportowcy.
Jednym z nich jest Amir Soltanzadeh, niezależny dziennikarz na emigracji, który od czasu do czasu współpracuje z Deutsche Welle. Swoje nazwisko znalazł na liście, którą państwowe media opatrzyły etykietą „zdrajcy ojczyzny”. Zamrożono mu konto bankowe w Iranie, na którym było równowartość około 500 euro. Jak mówi, jedyne, co ma w domu rodziców, to regał z książkami. W internecie napisał, że jeśli ktoś lubi czytać, może je skonfiskować.
„Nie działałem przeciwko Iranowi” – mówi Soltanzadeh.
Rodzina płaci cenę za pracę dziennikarza
Soltanzadeh opowiada, że część krewnych zerwała kontakt z jego rodziną z powodu jego pracy. Według niego osoby przyjmujące oficjalną narrację władz automatycznie utożsamiają dziennikarza działającego za granicą ze szpiegiem, czyli kimś opłacanym za zbieranie informacji.
Presja dotarła też do miejsca pracy jego ojca, który, jak twierdzi dziennikarz, stracił zajęcie. Matka żyje w ciągłym lęku i przy każdym telefonie zastanawia się, kto dzwoni. Przez kilka miesięcy Soltanzadeh całkowicie zrezygnował z bezpośredniego kontaktu z rodziną i porozumiewał się z nią tylko przez pośrednika.
Niejasne przepisy jako narzędzie kontroli
Takie działania wpisują się w powtarzający się schemat. W okresach napięć politycznych zachodnie media i ich dziennikarze bywają przedstawiani jako agenci wrogich służb, na przykład CIA czy Mossadu, albo jako rozpowszechniający wywrotową propagandę. Władze dysponują też narzędziami inwigilacji: mogą włamywać się na konta w mediach społecznościowych i przechwytywać rozmowy, które później służą jako dowód przeciwko rozmówcom dziennikarzy w Iranie.
Konstytucja Iranu w art. 24 gwarantuje wolność prasy, ale prawo prasowe wielokrotnie zmieniano i rozszerzano. Wymaga ono m.in., by nie zagrażać Republice Islamskiej, nie obrażać duchownych ani Najwyższego Przywódcy i nie rozpowszechniać fałszywych informacji. Te szeroko sformułowane zapisy dają władzom duże pole do ingerencji. Anonimowy dziennikarz z Iranu mówi, że opisywanie sytuacji zatrzymanych, egzekucji czy traktowania protestujących wiąże się z poważnym ryzykiem, a w publikacjach trzeba trzymać się oficjalnej wersji wydarzeń.
Omid Barin, który pisze o łamaniu praw człowieka i sytuacji mniejszości etnicznych, wyjechał z kraju z powodu swojej pracy. Opowiada, że jest teraz znacznie ostrożniejszy w kontaktach ze źródłami w Iranie, by nie narażać ich na niebezpieczeństwo. Nie podaje szczegółów gróźb, bo obawia się konsekwencji dla bliskich. Przekaz jest jednak jasny: ktoś w Iranie chciałby, by porzucił dziennikarstwo albo omijał trudne tematy. Także za granicą musi dbać o własne bezpieczeństwo.
Co to oznacza dla czytelnika w Polsce
Z przekazanych informacji nie wynika, by sprawa dotyczyła bezpośrednio Polski. Pokazuje jednak, jak wygląda cena informacji z państw, w których niezależne media są ograniczane. Relacje o represjach, egzekucjach czy protestach często powstają dzięki dziennikarzom na wychodźstwie i ich kontaktom w kraju.
Gdy źródła i autorzy są zastraszani, do odbiorców w Europie, także w Polsce, dociera mniej sprawdzonych wiadomości. Warto o tym pamiętać, czytając doniesienia z Iranu: część historii nie pojawia się w przekazie wcale albo pojawia się w wersji zgodnej z linią władz.
Źródło: DW – „Iran: Exiled journalists still repressed by regime”
